Uprawnienia w UNIX'ie  -   WSTĘP

UŻYTKOWNICY I GRUPY

Do każdego pliku jest przypisany identyfikator właściciela - użytkownika który stworzył ten plik, oraz grupy - czyli zbioru użytkowników którzy mają do tego pliku uprawnienia inne od pozostałych. Tak więc możliwe jest np. że do pliku aaa.txt może zapisywać i odczytywać tylko jego właściciel, odczytywać z niego dane może cała grupa, a pozostali użytkownicy nie mają do niego żadnych uprawnień. Możliwa jest też oczywiście sytuacja, w której uprawnienia użytkownika, grupy i pozostałych są takie same.

ODCZYT, ZAPIS I WYKONANIE

Istnieją 3 podstawowe prawa dostępu do pliku: prawo do odczytu, zapisu i uruchomienia pliku. Prawa te są nadawane niezależnie właścicielowi pliku, grupie do której plik należy i pozostałym użytkownikom. Aby dowiedzieć się, jakie uprawnienia są ustawione dla poszczególnych plików używa się komendy ls -l. Podaje ona przy każdym pliku w bieżącym katalogu nazwę właściciela i grupy do której należy plik, oraz nadane

 im uprawnienia. Uprawnienia są przedstawione w formie rwxr-x---. Litera oznacza ustawione uprawnienie, kreska brak uprawnienia. Grupy znaków (po 3 od lewej) oznaczają kolejno uprawnienia dla właściciela, grupy i pozostałych użytkowników. W tym przykładzie właściciel może zapisywać, czytać i uruchamiać plik, grupa może go tylko odczytać i uruchomić, natomiast pozostali użytkownicy nie mają dostępu do pliku.

 Do zmiany uprawnień służy komenda chmod nowe_uprawnienia nazwa_pliku. Nowe uprawnienia są zapisane jako 3-cyfrowa liczba. Cyfry od lewej oznaczają uprawnienia dla właściciela, grupy i pozostałych. Są one sumą cyfr 4 dla odczytu, 2 dla zapisu i 1 dla uruchomienia. Aby więc ustawić uprawnienia tak jak w powyższym przykładzie, należy wydać polecenie chmod 750 nazwa_pliku.

CZYJE UPRAWNIENIA MA SKRYPT

     Program po uruchomieniu działa z uprawnieniami takimi, jak osoba która go uruchomiła. W przypadku skryptów PHP i CGI jest to zwykle specjalny użytkownik httpd, należący do grupy o tej samej nazwie. Istnieje jednak możliwość uruchomienia programu z uprawnieniami właściciela - aby było to możliwe właściciel musi ustawić w uprawnieniach do pliku pole zwane SUID (skrót od Set User ID on execution). Aby to zrobić należy wydać komendę chmod +s nazwa_pliku. 

     Jednak w przypadku skryptów PHP nie ma możliwości skorzystania z SUIDa. Jedynym sposobem nadania uprawnień do pliku dla skryptu PHP jest więc nadanie ich wszystkim, lub zmiana grupy do której plik należy na httpd i nadanie uprawnień grupie. Do zmiany grupy do której należy plik służy komenda chgrp nowa_grupa nazwa_pliku.

USTAWIANIE UPRAWNIEŃ W KLIENTACH FTP

Windows Commander - zaznacz plik, wybierz Change Attributes z menu File. Pojawi się okno w którym trzeba ustawić potrzebne uprawnienia i kliknąć ok.

WS_FTP - zaznacz plik, kliknij prawym przyciskiem i wybierz chmod(UNIX). Pojawi się okno w którym trzeba ustawić potrzebne uprawnienia i kliknąć ok.

Parametry pliku:

u - user (użytkownik), g - group (grupa), o - others (reszta);
r - readable (odczyt), w - writable (zapis), x - executable (wykonanie);

Prawa dostępu w Linuksie

W systemie operacyjnym Linux każdy plik i katalog posiada zestaw praw określający, kto ma dostęp do pliku i jakie ma prawa. Każdy plik lub katalog może mieć prawo czytania (read), pisania (write), i wykonywania.Każde z tych praw dostępu reprezentowane jest odpowiednią literą i posiada przypisany odpowiedni parametr cyfrowy.  

Litera	Znaczenie	Parametr Liczbowy
r	prawo odczytu	4
w	prawo zapisu	2
x	prawo uruchomienia	1
-	brak praw dostępu	0

Do każdego pliku lub katalogu możemy wyszczególnić trzy zestawy takich praw:

• prawa właściciela
• prawa grupy
• prawa pozostałych użytkowników

Do wyświetlenia praw dostępu do plików możesz posłużyć się poleceniem ls z opcją -l
przykład:

[waldek@localhost waldek]$ ls -l
razem 944
-rw-r--r--    1 waldek   waldek      16561 sty 28 16:38 blackbox-menu
drwxrwxr-x    6 waldek   waldek       4096 sty 25 19:18 loki/
lrw-rw-r--    1 waldek   waldek      86720 sty 26 15:56 snap.sna
 

Pierwsza kolumna składająca się z dziesięciu znaków opisuje prawa dostępu, przy czym pierwszy znak określa rodzaj pliku (np. - (minus) oznacza plik, d oznacza katalog, l dowiązanie itd).
Znak drugi, trzeci i czwarty określa prawa właściciela do pliku, znak piąty, szósty i siódmy określa prawa grupy do której należy plik,natomiast znak ósmy, dziewiąty i dziesiąty prawa innych użytkowników systemu.

Jak widać w powyższym przykładzie do pliku blackbox-menu przypisano następujące uprawnienia:

prawo odczytu i zapisu dla właściciela (rw-)

prawo odczytu dla grupy (r--)

prawo odczytu dla pozostałych użytkowników (r--)

Dodając do siebie odpowiednie paramatry, zestaw trzech praw możemy przedstawić
za pomocą jednej cyfry.

Oto kilka najczęściej spotykanych kombinacji:

Prawa	Wartość	Znaczenie
---	0	brak praw
r--	4	prawo do zapisu
rw-	6	prawo do zapisu i odczytu
rwx	7	prawo do zapisu, odczytu i uruchomienia
r-x	5	prawo do odczytu i uruchomienia
--x	1	prawo do uruchomienia

W ten sposób za pomocą trzech cyfr możemy przedstawić całkowity (tzn. trzy zestawy) zbiór praw dostępu do pliku (pierwsza cyfra - prawa właściciela, druga cyfra - prawa grupy, trzecia - prawa dla pozostałych użytkowników).
 

Prawa dostępu	Wartość liczbowa	Znaczenie
-rw-------	600	prawo do odczytu i zapisu tylko dla właściciela pliku
-rw-r--r--	644	Prawo odczytu i zapisu dla właściciela oraz odczytu dla wszystkich pozostałych użytkowników.
-rw-rw-rw-	666	prawo odczytu i zapisu dla wszystkich użytkowników.
-rwx------	700	wszystkie prawa (odczyt, zapis, uruchomienie) tylko dla właściciela pliku.
-rwxr-xr-x	755	prawo do odczytu, zapisu i uruchomienia dla właściciela pliku oraz odczytu i uruchomienia dla wszystkich innych użytkowników
-rwxrwxrwx	777	wszystkie prawa dla wszystkich użytkowników (ustawienie niebezpieczne)
-rwx--x--x	711	prawo odczytu zapisu i uruchomienia dla właściciela pliku oraz prawo uruchomienia dla pozostałych użytkowników.
drwx------	700	Dotyczy prawa zapisu i odczytu w katalogu tylko przez właściciela. Katalogom zawsze musi być ustawione prawo dostępu   x.
drwxr-xr-x	755	Do takiego katalogu wszyskie prawa ma właściciel, a wszyscy pozostali użytkownicy mogą tylko odczytać jego zawartość.
drwx--x--x	711	Wszystkie prawa ma właściciel. Katalog z takimi prawami dostępny jest także dla wszystkich pozostałych użytkowników, lecz jego zawartość jest przed nimi ukryta (polecenie ls nie wyświetli listy plików umieszczonych w tak oznaczonym katalogu). Aby odczytać plik użytkownik musi znać jego nazwę.